Frenzy (1972): Gewaagde Hitchcock

(Voor wie niet oplet is het zo voorbij. In Frenzy doet Hitchcock zijn befaamde cameo al na 3 minuten.)

Frenzy is de een na laatste film van de Britse meester-regisseur Alfred Hitchcock. Na enkele minder geslaagde (politiek getinte) verfilmingen keerde Hitchcock in 1972 terug naar het genre dat hem groot had gemaakt: de misdaad. En hoewel Hitchcock zelf een Brit was, nam hij zijn films vrijwel nooit op in Engeland. Deze keer keerde hij ook geografisch terug naar zijn oorsprong.

In het London van de jaren ’70 van de 20ste eeuw worden de straten onveilig gemaakt door een serie-moordenaar (vertolkt door Barry Foster) die vrouwen met stropdassen wurgt. De politie (Alec McCowen) jaagt bijna de gehele film achter de verkeerde man (Jon Finch) aan.

De film is, zeker voor de tijd waarin hij is gemaakt, tamelijk opzienbarend. Om te beginnen bevat de film enkele behoorlijk expliciete beelden. Zo is er een langgerekte en gedetailleerde scêne waarin een van de slachtoffers wordt verkracht en vermoord. Hoewel het filmpubliek de afgelopen 35 jaar behoorlijk is verziekt met sadistische beelden, voelt deze scêne anno 2008 nog steeds behoorlijk ongemakkelijk aan.

Ook wordt royaal omgegaan met naakt. Alleen al in het eerste halve uur komen 3 naakte vrouwen in beeld. In de slotfase komt daar nog eentje bij. Het valt uiteraard te beargumenteren dat naakt functioneel is in een film over een lustmoordenaar. Hitchcock had echter nooit eerder een film met naaktscênes gemaakt. Misschien dat het naakt in Frenzy daardoor toch enigszins geforceerd overkomt.

De film is ook fotografisch de moeite waard. Het langdurige openingshot roept vragen op over de wijze waarop het tot stand is gekomen. Vederop in de film experimenteert Hitchcock met twee andere shots waarin de camera een langdurige en kennelijk ononderbroken beweging maakt. Dit stijlmiddel is naderhand zeer veel gekopieëerd.

Hitchcock stond niet bekend om zijn goede grappen. Toch heeft hij in Frenzy op geslaagde wijze geëxperimenteerd met humor. De film kent momenten die tegelijkertijd bizar en komisch zijn, zoals de briljante vrachtwagen-scêne. Deze scêne ademt de sfeer van zwarte humor die de afgelopen jaren gretig is geciteerd door regisseurs zoals Quentin Tarantino.

Die humor continueert in de momenten waarop de hardnekkige politie-inspecteur (Alec McCowen) de door zijn vrouw geserveerde Franse maaltijden probeert de verorberen. Die beelden zijn doordrenkt met misplaatste Britse xenofobie.

Interessant is ook dat, ondanks dat Foster vanaf het begin wordt gepresenteerd als de ranzige viezerik, de onschuldig opgejaagde Finch nergens de sympathie van de kijker wint. Finch is weliswaar geen moordenaar maar wel een nogal nare vent met een geweldadig verleden. Aangezien hij ook niet buitengemeen slim of erudiet is dient de fascinatie vooral te komen uit het optreden van Foster.

En dat lukt prima. Want met zijn gladde praatjes en griezelige blik steelt hij iedere scêne. Daarbij is hij zichtbaar slimmer en handiger dan de karakters waarmee hij het doek deelt. Daarom is de achteloosheid waarmee hij te werk gaat zo wonderlijk. In zijn jacht op slachtoffers begaat Foster enorm veel slordigheden. Zelfs wanneer hij zijn fouten inziet en die weer probeert te herstellen laat hij een spoor van aanwijzingen achter. Dat hij niet veel eerder wordt gepakt kan dan ook gezien worden als een element van kritiek op de Britse politie en justitie.

Hitchcock was een vakkundig filmmaker, maar wel eentje uit een voorbij artistiek tijdperk. Dat vertaalt zich in naar huidige maatstaven te theatrale vertolkingen. Wie in de wereld van Frenzy belandt zou zich kunnen afvragen waarom al die mensen zo raar tegen elkaar praten. Met name de vertolking van Finch doet door het schreeuwerige stemgeluid nu en dan aan amateurtoneel denken.

Maar daarmee is dan ook het enige serieuze kritiekpunt genoemd op een verder uitstekende en zeker voor zijn tijd opzienbare Hitchcock!