The Dark Knight (2008): Angstaanjagend realistisch


The Dark Knight - Heath Ledger - The Joker

Al meer dan een jaar wacht ik op het moment dat ik ‘The Dark Knight’ van regisseur Christopher Nolan mag zien. In de bioscoop heb ik de film moeten missen. Maar inmiddels heb ik de DVD drie keer achter elkaar gezien. Dit vervolg op het uitstekende ‘Batman Begins’ heeft vanaf het moment dat de productie startte hoge verwachtingen gewekt.

Dat had veel te maken met de geruchten die de ronde deden over de gedragingen van acteur Heath Ledger op de set. Ledger zou zich al maanden opsluiten in een hotelkamer en leven als een kluizenaar. Bovendien ging hij tijdens de opnames zodanig op in zijn rol als “The Joker” dat zijn collega’s bang van hem werden. Deze berichten bezorgden de film al snel een media-hype.

Toen de nog maar 28-jarige Ledger vlak na het afronden van de opnames op 22 januari 2008 onder merkwaardige omstandigheden om het leven kwam, was het hek van de dam. Er ging geen dag voorbij of de kranten stonden vol met nieuwe, vaak mysterieuze berichten over de film.

Het leek er daarbij soms op alsof de dood van Ledger werd gebruikt om The Dark Knight een massale hoeveelheid gratis media-exposure te geven. Hoe dan ook werd The Dark Knight de meest succesvolle film van 2008. Met een opbrengst van meer dan een miljard dollar is The Dark Knight op dit moment de op 3 na best verkochte film aller tijden. Dat miljard is tot stand gekomen met de verkoop van bioscoopkaartjes. Daarbij komt nog het geld dat zal worden verdiend met de verkoop van DVD’s, games en merchandise.

Voor degenen die niets hebben met het genre of het karakter van deze film: ja, de film gaat over een vent in een vleermuispak die van de daken springt en boeven vangt. Het avontuurlijke neefje van Sinterklaas dus. En ja, dit is een actiefilm, dus je moet niet opkijken van onzinnige ontploffingen, overbodige knokpartijen, fysiek onmogelijke auto-achtervolgingen en potsierlijke high-tech snufjes. In het actie-genre is dat nu eenmaal het jasje waarin de boodschap is verpakt.

Bij 90 van de 100 van de actiefilms ontbreekt die boodschap overigens. Van de resterende 10 is er 1 waarvan de boodschap zó intens dat u er weken na het zien van de film nog steeds over nadenkt. Die film heeft u nu gevonden.

Hoewel duizenden meer getalenteerde recensenten het waarschijnlijk al veel beter hebben gedaan, wil ik u toch in mijn eigen woorden uitleggen waarom The Dark Knight de meest briljante film van 2008 is.

The Dark Knight is eigenlijk geen film maar een statement dat zich op verschillende niveaus manifesteert. En iedere keer wanneer je denkt te weten hoe de vork in de steel zit twijfel je of je überhaupt nog met bestek bezig bent.

Regisseur Christopher Nolan wil met The Dark Knight geen goed nieuws brengen. Integendeel, hij wil ons wijzen op het grote gevaar van angst. In de film wordt Gotham City (een metafoor voor de door onlusten en armoede afgezakte Amerikaanse grootsteden) geteisterd door The Joker, een ongrijpbare schurk. Niet fysiek ongrijpbaar, want The Joker laat zich herhaaldelijk kansloos door titelheld Batman (The Dark Knight, vertolkt door Christian Bale) tegen de grond beuken, maar mentaal ongrijpbaar. Niemand begrijpt zijn motief, plan of doel. Daardoor blijft hij zelfs wanneer hij achter tralies zit ongrijpbaar voor de politie-mensen die hem vasthouden en verhoren.

The Joker speelt vrienden tegen elkaar uit en verenigt vijanden in instabiele coalities waaraan beide partijen ten onder gaan. Hij wakkert ijdelheid en eigenbelang van topfiguren aan die daardoor ongemerkt hun eigen graf graven. Door middel van chantage maakt hij anderen mede verantwoordelijk voor zijn eigen wandaden. En vooral, hij zet vragen en onzekerheid om in wantrouwen en angst.

Het resultaat is dat een hele samenleving stuk voor stuk uit elkaar valt. Zelfs de tot op dat moment onkreukbare helden van deze film laten zich door The Joker voor schut zetten en slaan ernstig aan het twijfelen over elkaar en zichzelf. We staan erbij, we kijken er naar, we begrijpen nog maar net wat er is gebeurd maar zijn volkomen machteloos tegen dit soort gedrag. The Joker demonstreert perfect hoe ongelooflijk gevaarlijk de combinatie van intelligentie en gewetenloosheid kan worden ingezet om onzekerheid om te zetten in een allesverwoestende angst. Wat richten spierballen en kogels uit tegen zo’n vijand?

De gedragingen van The Joker lijken in eerste aanleg vooral op cartooneske bijdehandheid. Maar naarmate de film vordert vervliegt die afstandelijkheid, worden zijn acties herkenbaar en kruipt het intimiderende gedrag van The Joker in de kijker. Steeds minder gaat het om het bloedvergieten en meer om de intimiderende mentale spelletjes waarin deze psychopaat behagen lijkt te scheppen. Tot welk niveau moeten we ons verlagen om de burger bescherming te bieden tegen dit soort lui?

De indringende boodschap van deze film wordt perfect gemanifesteerd door de fenomenale acteerprestatie van Heath Ledger. U moet deze vertolking met eigen ogen zien om te begrijpen wat ik daarmee bedoel. De vertolking is volkomen tijdloos en contextloos. Er is werkelijk niets zinnigs te zeggen over zijn leeftijd, afkomst of overtuiging. De hele fim door blijft The Joker daardoor een onberekenbare factor. Ledger trekt met zijn indringende vertolking iedere scêne volledig naar zich toe. Ondanks dat hij tegenspel krijgt van grote talenten zoals de formidabele Christian Bale, Gary Oldman, Morgan Freeman en Michael Caine gaat het toch eigenlijk om de momenten waarin Ledger in beeld is. Alles daartussen is, hoewel zeer vakkundig gemaakt, vulling.

De soms nerveus ogende trekjes van The Joker (het likken aan zijn mondhoeken, het plichtmatig fatsoeneren van zijn absurde kapsel, het kantelen van zijn hoofd en opzetten van grote ogen) en zijn kennelijk door gemankeerde ledematen verhinderde loopje, maken hem op sommige momenten aandoenlijk. Wij vragen ons af hoe het zover is gekomen dat een bijna zielig ogend mannetje tot zulke wandaden in staat is. Misschien als kind misbruikt of mishandeld? Is het wel allemaal zo zwart-wit met deze schurk? En is de aanpak van het kwade of ongewenste toch niet iets genuanceerder dan gewoon de beuk er in? En met de twijfel die daarmee is gezaaid heeft The Joker u in een nieuwe cirkel gevangen.

Dat The Dark Knight in het laatste kwartier iets aan kracht inboet door een bijna plichtmatige optimistische boodschap kan na twee uur geniale cinema niet meer verhinderen dat dit inderdaad dé film van het jaar 2008 is.


(1732 views)

Leave a comment

Your email address will not be published.


*