The Dark Knight Rises (Recensie)


SPOILER-ALERT! SPOILER ALERT! SPOILER ALERT!
Lees alleen verder als u de film al hebt gezien! Hierna bespreek ik details die uw kijkervaring kunnen verpesten als u de film nog niet hebt gezien! Daarbij: lees-alarm! Wie niet van veel tekst houdt kan beter ergens plaatjes gaan kijken.

In 2005 verraste regisseur Christopher Nolan de filmwereld met het buitengewoon interessante ‘Batman Begins’. Jawel, die film gaat over een man in de fictieve metropool ‘Gotham City’ die criminelen uitschakelt door in een vleermuispak van de daken te springen. Batman, de held van dit epos, werd reeds in 1939 geconcipieerd in de Amerikaanse stripserie Detective Comics.

Batman wordt vaak gezien als superheld, vergelijkbaar met types zoals Superman en Spiderman, maar dat is hij niet. Batman is in het dagelijks leven Bruce Wayne, een rijke groot-industrieel met een voorgeschiedenis. Als jochie was hij er getuige van hoe zijn ouders door een stuk straattuig werden neergeschoten. Die gebeurtenis heeft hem voor de rest van zijn leven getekend. Daarom trekt hij er ‘s nachts in zijn vleermuispak op uit om de schurken van deze wereld een kopje kleiner te maken.

Batman/Wayne beschikt niet over bovenmenselijke krachten en zijn drijfveren zijn voor een belangrijk deel geworteld in wraak en angst. Die gelaagde achtergrond bood dan ook tal van kansen om de avonturen van Batman op een interessante wijze te verfilmen.


(The Dark Knight Rises – Trailer 2)

Helaas liepen de tv-serie (1966, Adam West als de man in het (voor zijn lichaam te strakke) vleermuispak) en de bioscoopfilms (Batman (1989), Batman returns (1992), Batman forever (1995) en Batman and Robin (1997)) uit op campy popcorn-vermaak zonder al te veel diepgang. De 2 laatstgenoemde edities werden door de critici genadeloos neergesabeld. En 15 jaar na dato zou dat niet anders zijn.

Toen echter de Britse meesterregisseur Christopher Nolan aan de haal ging met Batman gebeurde er iets bijzonders. Door voor een belangrijk deel trouw te blijven aan de donkere ondertoon van de originele Detective Comics creëerde Nolan een bijzonder authentiek en grimmig Batman-universum dat precies paste in de post-911 samenleving.

Dat de cast daarbij bijna volledig Brits en Iers was, met hoofdrollen van Christian Bale (Batman/Bruce Wayne), Gary Oldman (commissaris Gordon), Liam Neeson (Henri Ducard), Michael Caine (Alfred Pennyworth) en Cillian Murphy (Dr. Crane), was zeer opvallend en verfrissend voor de verfilming van een zeer Amerikaanse superheld-saga.

En door nu eens niet wereldberoemde Hollywoodsterren in te huren als schurken (zoals Arnold Schwarzenegger, Jim Carrey en Danny DeVito in de jaren ’90), maar in plaats daarvan vooral de aandacht te leggen bij de karakterontwikkeling van Batman/Wayne, ontstond met Batman Begins (2005) waarempel een van de beste films in zijn genre.

Dat smaakte naar meer. Dus maakte Nolan in 2008 het vervolg: The Dark Knight. Woorden schieten tekort om te beschrijven hoe sterk die film is. In mijn recensie van The Dark Knight doe ik daartoe natuurlijk wel een poging.

Alle perikelen rond die film, en dan vooral het vlak voor de première en op slechts 28-jarige leeftijd overlijden van acteur Heath Ledger, deden veel stof opwaaien. Ledger speelde de rol van de schurk The Joker. En vooral door zijn fenomenale optreden werd The Darik Knight een waar meesterwerk en (met een opbrengst van meer dan een miljard dollar!) een van de grootste kassuccessen uit de filmgeschiedenis.

Nolan had inmiddels beslist dat zijn Batman-saga een derde en laatste deel zou krijgen. En nu belanden wij toch eindelijk bij waar deze recensie eindelijk over gaat: The Dark Knight Rises, het epische slotstuk van de trilogie.

Op Nolan en zijn team rustte de vrijwel onmogelijke opgave om na The Dark Knight een film te maken die geen teleurstelling zou worden. Om gelijk maar een beetje de spanning er af te halen: het lijkt er op dat Nolan daar voor een belangrijk deel in is geslaagd. Maar The Dark Knight Rises laat helaas ook op veel punten steken vallen. Daarover later meer.

In grote lijnen is The Dark Knight Rises zeer vakkundig in elkaar gezet. Het plot is in grote lijnen bevredigend en kan niet worden gezien als een herhalingsoefening. Wel als een voortzetting van de gebeurtenissen uit The Dark Knight. Want Batman neemt de schuld op zich van de misdaden van de tot schurk verworden DA (officier van justitie) Harvey Dent. Dent was in The Dark Knight door zijn rigoureuze acties tegen de georganiseerde misdaad verworden tot een held, een symbool van hoop voor de bevolking van Gotham City. Echter, in de slotfase van The Dark Knight transformeert Dent zelf tot een gewetenloze schurk door hardhandig en ingenieus ingrijpen van The Joker. Uiteindelijk wordt Dent gedood door The Joker. Maar aangezien Batman denkt dat Gotham City een symbool van hoop nodig heeft, wordt de mythe van Dent als legendarische held overeind gehouden en kiest Batman ervoor om de moord op Harvey Dent in de schoenen geschoven te krijgen. Dat leek toen een tamelijk ongeloofwaardig proces dat zich moeilijk in tekst laat uitleggen. Zoiets accepteer je als kijker alleen als je het met eigen ogen ziet en als je geneigd ben het idioom van het Batman-universum van nature te accepteren. Zwak punt dus, maar The Dark Knight is verder briljant genoeg om die ‘flaw’ door de vingers te zien.

Terug naar The Dark Knight Rises.

Reeds vanaf het begin wordt ingegaan op de gebeurtenissen rond de dood van Harvey Dent. En dat is in retrospectief toch verhelderend. Want Het in ere houden van de heroïsche status van Dent heeft er toe geleid dat politie en justitie op eigen kracht verder konden met de aanpak van de criminaliteit in Gotham City. De zwaar gehavende Bruce Wayne kon zich terugtrekken en zijn Batman-cape voor lange tijd aan de wilgen handen.

Dat blijkt hem echter geen goed te hebben gedaan. Bruce Wayne leeft al 8 jaar als een kluizenaar en heeft een stok nodig om te lopen. Hoe die handicap is ontstaan is niet geheel duidelijk, mogelijk ligt de oorzaak in de verwondingen die hij aan het einde van The Dark Knight opliep.

Wanneer Wayne wordt beroofd van een parelsnoer door de meesterdievegge Selina Kyle (die wij, hoewel nergens geëxpliciteerd, waarschijnlijk mogen beschouwen als het uit het Batman-universum bekende karakter ‘Catwoman’) wordt hij gedwongen om zichzelf uit zijn isolement te trekken.
Selina Kyle is een geweldige vertolking van de getalenteerde Anne Hathaway, die overigens weer een rol speelde naast Heath Ledger in Brokeback Mountain.


(The Dark Knight Rises – Trailer 3)

De acteerprestaties en de ontwikkeling van de karakters zijn in The Dark Knight Rises van hoog niveau. De opbouw van de spanning en de intense actiesscenes maken dat je als kijker af en toe aan je stoel bent genageld. Gedurende de film wordt Batman/Wayne tot het uiterste beproefd en ontdaan van zijn geld, status en gadgets. Zelfs zijn trouwe gezel Alfred ziet zich genoodzaakt om Batman/Wayne alleen verder te laten gaan. Die neerwaartse spiraal zorgt voor aangrijpende en schokkende momenten die ongekend heftig zijn voor dit genre. Hiermee scoort Nolan hele dikke punten.

Maar er zijn toch ook diverse punten waarop The Dark Knight Rises niet zo bevredigend is als wat velen ervan hadden gehoopt. En daarmee zij wij beland bij een traditioneel uiterst belangrijk ingredient van iedere Batman-film: de schurk.

Na de legendarische vertolking van Heath Ledger in The Dark Knight stond het team van Nolan met de handen in de haren. Want het is vrijwel ondenkbaar om reeds 4 jaar na dato een schurk ten tonele te voeren die The Joker kan overtreffen of zelfs maar evenaren.

Gelukkig heeft Nolan dit niet geprobeerd. Hij was wijs genoeg om een volstrekt andere koers te varen dan met The Joker. Nolan wilde op een aantal fronten trouw blijven aan de oorsprong en koos daarom een schurk uit het reportoir van de bestaande Detective Comics. Die schurk werd de terrorist Bane. Een handige keuze. Want om, zoals in The Dark Knight, wederom voor een bijdehante grapjas als nemesis te kiezen zou afbreuk doen aan het project.

Bane is juist precies het tegenovergestelde van The Joker.

De kracht van The Joker zat voor een belangrijk deel in zijn ongrijpbare motieven en de non-existente lijn in zijn plannen. Het was daardoor vrijwel onmogelijk om hem een stap voor te blijven. Bane daarentegen is de man van het plan. Al zijn acties zijn minitieus voorbereid en volgens een logisch stramien gepland.

Vanwege zijn richtingloosheid had The Joker slechts een handje vol handlangers nodig. En daar waar nodig werkte hij zelfs alleen. Bane heeft voor het realiseren van zijn megalomane projecten echter een leger van honderden huurlingen in dienst.

The Joker ontleende veel van zijn karakter aan zijn merkwaardige gelaatsuitdrukkingen. Maar het gezicht van Bane gaat gedurende vrijwel de gehele film schuil achter een masker.

En dat laatste is een misschien niet geheel toevallige maar wel gelukkige omstandigheid. Want de Britse acteur Tom Hardy, reeds te zien in Nolans’ briljante ode aan de droom ‘Inception’, kroop voor The Dark Knight Rises in de huid van Bane. Aan de ene kant was dat een prima keuze. Want Hardy is een getalenteerd acteur die getoond heeft veeleisende rollen op zich te kunnen nemen. Daarbij leent zijn lichaam zich om op te pompen tot de proporties van een bodybuilder, hetgeen hij voor deze rol dan ook heeft gedaan.

Aan de andere kant was deze keuze minder voor de hand liggend. Want Hardy heeft nogal een glad aandoende babyface, en dat maakt als superschurk natuurlijk niet zo veek indruk op het publiek. Dankzij het masker blijft het gezicht van Bane vrijwel de gehele film een mysterie. En dat maakt hem veel enger dan wanneer wij 3 uur lang naar het suikerzoete gelaat van Hardy hadden mogen kijken. Hardy beschikt gelukkig over een donker en wendbaar stemgeluid. Die stem heeft hij tot het uiterste gebogen om er zoveel mogelijk van het terroriserende superioriteitsgevoel van Bane in te leggen. En hoewel er vooraf veel discussie is geweest over de stem van Bane, denk ik dat Hardy een pluim verdient voor het creëren van dit stemgeluid.

De keuze voor Hardy als schurk Bane impliceert verder een vrij basale fysieke uitdaging. Bane is niet alleen bekend om zijn sadistische en keiharde stijl van vechten en afstraffen, maar ook om zijn reusachtige fysiek. In de originele comics wekt Bane de indruk een reus van een kerel te zijn. En Tom Hardy is met zijn 1,78 meter niet bepaald groot te noemen. Maar juist omdat wij door het masker niet het gevoel hebben naar de kleine Hardy te kijken, voel je je als kijker niet beetgenomen wanneer Bane toch boven zijn omgeving blijkt uit te torenen.

Er zijn talloze trucjes om een acteur groter te laten lijken dan hij in werkelijkheid is. Het trucje dat Nolan bij Hardy toepast is vooral de hoek waaronder hij de camera op Hardy richt. Dat doet hij echter zo vaak dat het na een half uurtje wel begint op te vallen. Naar verluid heeft Hardy ook nog schoenen met plateauzolen gedragen om groter te lijken. Het zal mij niet verbazen als Hardy in sommige scenes een stand-in heeft gehad. Het verschil zal door het masker toch niet altijd te zien zijn geweest.

Feit is wel dat Bane steeds van lengte lijkt te wisselen. Zo blijkt hij een kop groter dan de meeste van zijn medewerkers. Maar in de gevechtsscenes kijken Bane en Batman elkaar recht in de ogen, terwijl Christian Bale een gemiddelde lengte (1,83 meter) heeft. Al met al: Nolan heeft gepoogd om Bane een intimiderend fysiek mee te geven, maar is daar maar ten dele in geslaagd.

De film kent nog meer zwakke punten. Ik doel dan vooral op onwaarschijnlijke gebeurtenissen en handelingen die een stukje van de geloofwaardigheid wegnemen. Zo is in de film sprake van een kernfusiereactor die door sabotage instabiel wordt en daarmee in een kernbom verandert. De instabiliteit zorgt ervoor dat de bom binnen 5 maanden zal ontploffen. Als zo’n ding maanden lang nodig heeft om door natuurkundige processen langzaam te destabiliseren, hoe is het dan mogelijk dat er een stopwatch op zit die tot op de seconde aftelt tot het moment waarop de bom gaat ontploffen?

En waarom zou een rationele en goed georganiseerde crimineel zoals Bane zijn kernbom voortdurend in opvallende vrachtwagens rondjes laten rijden door een verlaten stad? Hoe zichtbaar wil Bane zijn kwetsbare en meest waardevolle wapen maken? Het was toch veel makkelijker als Bane de bom had opgeborgen in het volledig onder zijn controle staande ondergrondse netwerk waarin hij al die tijd heeft gewoond? En zouden Bane en zijn leger het echt niet in de gaten hebben wanneer commissaris Gordon bij voortduring probeert een zendertje tegen de vrachtwagens van Bane te gooien? Hoe vaak moeten Gordon en zijn mannen ‘verdekt opgesteld’ in steegjes rondhangen, plotseling daaruit te voorschijn komen en dan weer wegrennen voordat de meestercrimineel Bane en zijn bende eindelijk het eindelijk eens zien? Kom op zeg… The Dark Knight Rises laat helaas een groot aantal van dit soort lastig te beantwoorden vragen open staan.

Het zwakste moment van de film zit in het slot.
Pas op: SPOILER-ALERT!!! Niet verder lezen als u niet wilt weten hoe de film eindigt!!!

Want in het staartje blijkt de zo machtige, wrede en slimme superschurk Bane niet méér te zijn dan een pion die handelt uit liefde voor een vrouw. In die laatste 5 minuten biggelen zelfs de tranen over de wangen van Bane. Dat kan echt niet.

Als hij dan ook nog in 2 seconden aan zijn einde komt, en niet eens door een episch gevecht, maar door een schot van Catwoman, dan is voor mij de maat vol. Dit is niet het einde dat een schurk als Bane had verdiend. Ik begrijp ook wel dat Nolan verwoede pogingen doet zijn publiek met plotwendingen te verrassen, maar ook in het universum van Batman verdient een superschurk het een legende te worden.
Een legende die angst inboezemt door alleen al aan de man met het masker te denken.
Nu zie ik alleen nog maar het gladgeschoren smoeltje van Hardy dat aan de waterlanders gaat.

Ja, TDKR biedt topvermaak, een verhaallijn vol onverwachte wendingen, ongekend spektakel en acteerprestaties die zich mogelijk oscarwaardig bewijzen. De onwaarschijnlijke keuzes en gebeurtenissen zijn echter net iets te talrijk en leiden af.

Maar de belangrijkste handicap van The Dark Knight Rises is zijn briljante voorganger, en dan vooral de aanwezigheid van Heath Ledger daarin.

Het geschmier, de maniertjes, het gemankeerde fysiek, de onbeholpen aangebrachte schmink, de cynische grapjes, alles wat Heath Ledger met ziel en zaligheid in The Joker legde, dat ontbreekt in The Dark Knight Rises. Nolan wist dat en heeft daarom niet de schurk centraal gesteld maar in plaats daarvan het accent gelegd bij een bevredigende ontwikkeling van het karakter Batman/Bruce Wayne. Daarbij mocht Nolan gelukkig wederom beschikken over het geweldige acteertalent van Christian Bale. The Dark Knight Rises overtreft zijn voorganger niet, maar komt vooral door de inspanning van Bale behoorlijk in de buurt.

Tot slot nog een gedachten-experiment.
Nolan heeft gezworen na The Dark Knight Rises nooit meer een Batman-film te maken.
Maar geld is geld.
Dus er komt een nieuwe Batman-film, met of zonder de bezielende leiding van Nolan.
In die volgende film wil ik graag Christian Bale als schurk zien.
Wat vindt u?


(3997 views)

Leave a comment

Your email address will not be published.


*