Karl Marx waakt over Berlijn


Marx Engels forum in Berlijn

Ik ben in de gelukkige positie dat ik ons prachtige buurland Duitsland zowel zakelijk als privé regelmatig bezoek. Berlijn is een van mijn meest frequente bestemmingen.

Als ik u zou moeten uitleggen waarom Berlijn zo’n belangrijke, inspirerende en fascinerende stad is, zou ik bijna niet weten waar te beginnen.

Misschien is dat bij het thema Gespleten Stad; scharnierpunt tussen twee werelden…

Er is geen stad in Europa (of misschien op de hele planeet) die zo’n intense weergave vormt van de 20e eeuwse wereldgeschiedenis. De wereldgeschiedenis stond een eeuw lang in het teken van de strijd tussen fascisme, communisme en kapitalisme. Op meer dan één moment stond de Koude Oorlog op het punt over te gaan in een Derde Wereldoorlog.

Met de val van het IJzeren Gordijn (1989-1991) leek de strijd beslecht in het voordeel van het kapitalisme.

Het mag geen verbazing wekken dat Berlijn sinds die tijd nóg exhibitionistischer is geworden in haar decadentie. Toch kent de stad nog velen relikwieën uit zowel het fascistische als het communistische tijdperk.

Een treffend voorbeeld daarvan is het prachtige Marx Engels Forum.
Dat is een parkje schuin tegenover de Berliner Dom.
Vanaf de straatkant zou je er zo voorbij lopen omdat er vanaf het trottoir weinig valt te zien.
Kijk maar hieronder in Google Streetview.


View Larger Map

Wie de moeite neemt het parkje in te wandelen wordt direct geconfronteerd met een van de beroemdste standbeelden van Berlijn, dat van Karl Marx en Friedrich Engels. Marx en Engels waren in 1848 gezamenlijk de auteurs van het Manifest der Kommunistischen Partei.
Met dit klassieke werk hebben zij het communisme gedefinieerd en mede aanleiding gegeven voor de Oktoberrevolutie in het Rusland van 1917.

Met de opkomst van de Nazi’s in het Duitsland van de jaren ’30 was de wereld plotseling verdeeld in drie blokken; de fascisten, de communisten en de kapitalisten. Na het verslaan van de fascisten bleven vanaf 1945 de communisten en kapitalisten over. Die tweedeling heeft de volledige wereldorde van 1945-1991 op vaak verlammende wijze gekenmerkt. Zonder het werk van Karl Marx en Friedrich Engels zou de wereldgeschiedenis wellicht een volstrekt andere wending hebben genomen.

Toch ontstond na de Duitse eenwording in 1990 een brede maatschappelijke discussie over het uit het straatbeeld verwijderen van standbeelden van communistische kopstukken. Ook Marx en Engels hebben er bijna aan moeten geloven.

Gelukkig prevaleerde uiteindelijk het argument dat Marx en Engels weliswaar een voorbij tijdperk belichaamden, maar dat kennis van dat tijdperk ook van belang was voor nieuwe generaties. Marx en Engels mochten dus in hartje Berlijn blijven.

Enfin, als u dus mocht besluiten om het parkje aan de zuidkant van de Karl-Liebknecht-Straße in te lopen, en u oog in oog komt te staan met Marx en Engels, laat de ervaring dan even op u inwerken.

Marx zit op een blok en Engels staat rechtop. De indrukwekkende hoogte van 3,85 meter, de grote diepte van hun holle ogen, en het feit dat zij u vanaf twee verschillende hoogten indringend aankijken maakt dat je je als toeschouwer gevangene voelt van hun blikveld.

Die dwang wordt gecompenseerd door de rust die de beide heren proberen uit te stralen. Het standbeeld kent lange rechte lijnen (de jassen, armen en benen) en de lichaamshouding van Marx en Engels is afwachtend. Marx heeft beide handen ontspannen op zijn knieën en Engels laat zijn armen rustig langs zijn lichaam hangen. Zij lijken geen enkele aanstalte te maken om op te staan of de confrontatie aan te gaan.
Hun krachtige uitstraling is voldoende om ons tot rust te manen.

Die combinatie van een straffe blik en een ontspannen lichaamshouding is kenmerkend voor veel communistische standbeelden. Het representeert controle over de omgeving. Het vertelt ons: “Wij zijn machtig en wij zien u”.

Ik ben een groot liefhebber van de door de communisten voortgebrachte kunst en architectuur. Niet omdat ik de ideologie ondersteun, maar omdat de communisten de meest zuivere voorbeelden hebben gecreëerd van kunst en architectuur die indoctrineren en intimideren, en tegelijkertijd een gevoel kweken van saamhorigheid en collectieve kracht. In mijn optiek heeft geen enkele andere wereld-ideologie kunst en architectuur zo doeltreffend ingezet.

Volgend jaar hoop ik meer Marx te zien. In Chemnitz staat de op één na grootste portretbuste ter wereld. Op een sokkel van 6 meter hoog bevindt zich een 7 meter hoog granieten hoofd van Karl Marx. Nu nog een linkje naar een Wikipedia plaatje hieronder. Maar naar ik hoop reis ik in 2014 af naar de Duits/Tsjechische grens om Marx met eigen ogen te aanschouwen…

Karl Marx monument


(4274 views)